ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΠΑΝΟΡΑΜΑΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Η Ιερά Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου και Ζωοδόχου Πηγής γεωγραφικώς ευρίσκεται στην θέση «Ζωοδόχος Πηγή» και «Πλατανιά», στον δρόμο Πανοράματος – Χορτιάτη, και εκκλησιαστικώς υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης.
Μία προφορική παράδοση διασώζει ότι κατά την Τουρκοκρατία, στην θέση αυτή υπήρχε μια ανδρώα Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, την οποία κατέστρεψαν οι Τούρκοι και έσφαξαν τους Πατέρες· οι λίγοι που απέμειναν κατέφυγαν στην Ι. Μονή Αγίας Αναστασίας στα Βασιλικά της Θεσσαλονίκης. Έκτοτε δεν έχουμε μαρτυρίες. Στις αρχές του 20ου αιώνα, με την Μικρασιατική Καταστροφή, πολλοί Έλληνες από την Μικρά Ασία και τον Πόντο κατέφυγαν στον νυν ελλαδικό χώρο.
Στην περιοχή του σημερινού Πανοράματος (στον λόφο του Αρσακλή) από το 1922 ήρθαν πολλοί Έλληνες από τον Πόντο. Είναι γνωστό ότι εκτός από τα ελάχιστα υπάρχοντα τους που κουβάλησαν μαζί τους, έφεραν στις καρδιές τους την βαθειά λαχτάρα ν᾽ αναβιώσει η πλούσια παράδοση, πνευματική και πολιτιστική, που άφησαν στις χαμένες πατρίδες τους. Αφηγούνται, λοιπόν, οι παλαιοί ότι καθώς έχτιζαν τα σπίτια τους και έψαχναν πέτρες για την κατασκευή τους, πλησιάζοντας στην περιοχή της Μονής, κάτω από ένα σωρό από πέτρες βρήκαν μια πλάκα με χαραγμένο ένα σταυρό. Ο ευλαβής ιερέας τους, π. Συμεών Μακρίδης, τους είπε πως αυτό σήμαινε ότι στο μέρος αυτό υπήρχε Μονή ή τουλάχιστον Ναός, τον οποίο είχαν ιερό χρέος να ξαναχτίσουν. Από τον πόθο τους κινούμενοι, άφησαν μισόκτιστα, όπως λέγεται, τα σπίτια τους και ξεκίνησαν να φτιάχνουν τον Ναό, τον οποίο αφιέρωσαν στην Παναγία μας, στην Κοίμηση και στην Ζωοδόχο Πηγή. Αναφέρεται μάλιστα σε κάποιες πηγές πως, στο σημείο που έφτιαξαν τον ναό, ήδη υπήρχε ένα ερειπωμένο εκκλησάκι αφιερωμένο στην Ζωοδόχο Πηγή. Κατά καλή συγκυρία, τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1926 ήρθαν από τον Πόντο κυρίως, έξι Μοναχές με επικεφαλής την ηλικιωμένη Γερόντισσα Νίνα. Τους δόθηκε από την Επιτροπή Εποικισμού το κληροτεμάχιο 34, εντός του οποίου ήταν ο Ναός που αναστήλωσαν οι πρόσφυγες. Αφού ολοκληρώθηκε, λοιπόν, ο Ναός, δίπλα του οι αδελφές έχτισαν τα φτωχικά κελλιά τους. Αυτό ήταν το «Μοναστηράκι». Ήταν αγαπητό στους Αρσακλιώτες (τους κατοίκους του σημερινού Πανοράματος). Κατά τις μαρτυρίες τους, η Γερόντισσα Νίνα με την αδελφότητα της, με την προσευχή και την αγάπη τους, τους στήριζαν πολύ στα δύσκολα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς, αλλά και αργότερα, στα χρόνια της γερμανικής κατοχής. Μέχρι και ιάσεις ασθενών μαρτυρούνται χάρις στην προσευχή της Γερόντισσας Νίνας και την πίστη των ασθενών Αρσακλιωτών. Το μοναστηράκι έγινε καταφύγιο για τίς κάθε είδους ταλαιπωρίες των νεοεγκατασταθέντων προσφύγων που ακουμπούσαν τους καημούς τους στις καρδιές των μοναχών, ζητώντας την μεσιτεία τους προς την Παναγία. Αλλά και στην ταλαιπωρία της οδοιπορίας τους προς τον Χορτιάτη ή προς το Σανατόριο του Ασβεστοχωρίου, πολλές άγριες νύχτες του χειμώνα, λόγω της κακοκαιρίας, διέκοπταν το ταξίδι τους και διανυκτέρευαν στο Μοναστηράκι.
Την ημέρα του Δεκαπενταυγούστου, στην μνήμη της Παναγίας μας, από την παραμονή, γινόταν πολύ μεγάλο πανηγύρι. Μετέβαιναν οικογένειες, οικογένειες με τα κάρα, για να γιορτάσουν την Παναγία, όχι μόνο από το Αρσακλή, αλλά και από τα γύρω χωριά της προσφυγομάνας Θεσσαλονίκης (από Ασβεστοχώρι, Πυλαία, Ρύσιο, Αγ. Παρασκευή και Καλαμαριά). Όλη την νύχτα, άκουγαν τίς μοναχές να ψάλλουν. Το πρωί, μετά την Θεία Λειτουργία, κατηφόριζαν στην ρεματιά, με τα φαγητά τους, τίς πραμάτειες τους, τίς λύρες, τους χορούς τους. Μέχρι να κτιστεί η Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο, στο Μοναστηράκι το πανηγύρι ήταν περίλαμπρο.
Το Μοναστηράκι συνέχισε την πορεία του και μετά την κοίμηση της μακαριστής Γερόντισσας Νίνας, μέσα από πολλούς αγώνες, πολλούς κόπους, πολλές φουρτούνες. Αναγνωρίσθηκε από την Ι. Μητρόπολη ως Ησυχαστήριο, αφού κατηρτίσθη και ο Κανονισμός του. Το έτος 1946, με Βασιλικό Διάταγμα μετατρέπεται σε γυναικεία Ιερά Μονή. Μέχρι το 1952, οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και ασθένειες οδήγησαν την Μονή σε παρακμή. Τότε, με Βασιλικό και πάλι Διάταγμα μετατρέπεται από γυναικεία, σε ανδρώα Ιερά Μονή. Η Μητρόπολη εγκαθιστά τον Ιερομόναχο Χρυσόστομο Ιερισσιώτη ως ηγούμενο αυτής, τον οποίο διαδέχεται το 1956 ο Αρχιμ. Ιάκωβος Παυλάκης. Κατά τα έτη αυτά γίνονται κουρές Ιερομονάχων της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης στην ανδρώα Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου και εγγράφονται επίσης, ως Ιερομόναχοι της Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης, Πατέρες προερχόμενοι από άλλες Ἱ. Μητροπόλεις.
Το έτος 1956, ο Μητροπολίτης Παντελεήμων Α ́ (Παπαγεωργίου) αιτείται την μετατροπή της ιστορικής γυναικείας Μονής της Αγίας Θεοδώρας, σε ανδρώα, για να εγκαταστήσει σε αυτήν το Θεολογικό Οικοτροφείο, προς στέγαση και σιτισμό των φοιτητών της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, και επίσης, την μετατροπή εκ νέου της ανδρώας Μονής Πανοράματος, σε γυναικεία. Η πρότασή του έγινε δεκτή από την Ι. Σύνοδο, και με Βασιλικό Διάταγμα της 20ης Μαρτίου 1957 μετατρέπεται και πάλι σε γυναικεία Ιερά Μονή. Το ίδιο έτος, ο μακαριστός Μητροπολίτης και κτίτωρ της Μονής εγκαθιστά στην επανιδρυθείσα Μονή δύο πνευματικές του θυγατέρες, τις οποίες και κείρει μοναχές. Την Μοναχή Θεοδώρα, την οποία χειροθετεί ως ηγουμένη της Μονής και την Μοναχή Μαγδαληνή. Με την Γερόντισσα Θεοδώρα ξεκινάει η νέα πτυχή της ιστορίας της αδελφότητος της Ιεράς Μονής που φτάνει έως σήμερα.
Κοντά στην Γερόντισσα Θεοδώρα μαζεύτηκαν αρκετές κοπέλες που ήθελαν ν΄ αφιερώσουν την ζωή τους στον Χριστό, κι έτσι σταδιακά μεγαλώνει η αδελφότητα, αυξάνεται και κτιριακά η Μονή και καταρτίζεται το πρόγραμμά της σύμφωνα με την παράδοση την μοναστική, την αγιορειτική, με τις νυχθήμερες ακολουθίες, την εργασία στα διάφορα διακονήματα των μοναχών, τον κόπο και τον μόχθο για την ευαρέστηση του Κυρίου και των αδελφών, με την προσευχή για όλο τον κόσμο.
Η ευλογημένη Γερόντισσα Θεοδώρα τελειώνει την επίγεια ζωή της το 1985, πλήρης ημερών και έμπλεως αρετών, και αφήνει την σκυτάλη, με την ομόφωνη ψήφο της αδελφότητος, στην Γερόντισσα Φεβρωνία. Και η Γερόντισσα Φεβρωνία με την σειρά της εποίμανε την αδελφότητα επί 22 χρόνια, μέχρι το 2007, μεταδίδοντας στην ποίμνη της και σε όλο τον λαό του Θεού που αναπαυόταν κοντά της, τον λόγο του Θεού, την εν Χριστώ θυσιαστική της αγάπη και τον πόθο για την Χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ούσα άρρωστη από την ασθένεια του καρκίνου, παραιτήθηκε από την ηγουμενία. Έτσι χάρηκε τους τελευταίους μήνες της ζωής της, μεχρι την Άνοιξη του 2008, αυτό που ποθούσε: να δει την αδελφότητα της ενωμένη να συνεχίζει την πορεία της προς τον Ουρανό, υπό την ποιμαντική καθοδήγηση της νέας Γερόντισσας, της νυν Γερόντισσας Μελάνης.
Στην Μονή λειτουργούν εργαστήρια παραδοσιακών Τεχνών· βυζαντινής αγιογραφίας, χρυσοκεντητικής, βιβλιοδεσίας, υφαντουργίας, κηροπλαστικής. Με την συμπαράσταση και την μέριμνα του δευτέρου κτίτορος της Μονής, μακαριστού Μητροπολίτου Παντελεήμονος Β ́ (Χρυσοφάκη), ολοκληρώθηκε και η ανέγερση του νεωτέρου Καθολικού της Μονής, που τιμάται στην Παναγία την Ελευθερώτρια και πανηγυρίζει στις 28 Οκτωβρίου. Αποτελεί την τρίτη πανήγυρι της Μονής, μετά από αυτήν της Κοιμήσεως της Παναγίας μας και της Ζωοδόχου Πηγής, εορτών του ομωνύμου πρώτου Ναού. Αλλά και στην μνήμη της Αγίας Αναστασίας της Ρωμαίας, στις 29 Οκτωβρίου, εορτάζει το αφιερωμένο στην μνήμη της παρεκκλήσιο της Μονής.
Η ζωή της αδελφότητος κυλάει, όπως και η ζωή του κάθε Ορθοδόξου Χριστιανού και μοναχού, κάτω από την στοργική ακοίμητη παρουσία και φροντίδα της Παναγίας μας, στην Οποία και οφείλεται κάθε ευλογία. Με την δική Της μεσιτεία, η Μονή είναι ο καρπός της προς Χριστόν αγάπης των πρώτων κτιτόρων της, μακαριστών Μητροπολιτών Θεσσαλονίκης κυρού Γενναδίου, Παντελεήμονος Α ́ και Παντελεήμονος Β ́, των μακαριστών αγίων Γεροντισσών Νίνας, Θεοδώρας και Φεβρωνίας. Και η παράδοση των θεοφιλών Ποιμένων της συνεχίστηκε με τον μακαριστό Μητροπολίτην κυρόν Άνθιμον και εξακολουθεί να συνεχίζεται, με τον άγιο Μητροπολίτη και Πατέρα αυτής, κ. Φιλόθεον, που με την πατρική αγάπη και διάκρισή, ευλογεί και σκεπάζει την αδελφότητα.
Μέσα στο ευλογημένο αυτό εκκλησιαστικό κλίμα η αδελφότητα δοξάζει τον Θεό και χρεωστικώς δέεται υπέρ αυτών και υπέρ όλου του κόσμου. Και βέβαια, ανεξίτηλη στην ζωή της τέθηκε και η σφραγίδα των Αγιορειτών Αγίων Πατέρων, με τους οποίους οικονόμησε ο Θεός να συνδεθεί η αδελφότητα πνευματικώς ήδη επί της Γεροντίσσης Θεοδώρας. Οι πατέρες των αδελφοτήτων των Δανιηλαίων και του Αγίου Γερασίμου του Μικραγιαννανίτου, διά της παρουσίας και της αλληλογραφίας τους στήριξαν και καθοδήγησαν ασφαλώς την αδελφότητα σε όλη την νεώτερη πορεία της. Ο δέ μακαριστός Γέροντας Γεώργιος (Καψάνης), Καθηγούμενος της Ι. Μονής Οσίου Γρηγορίου Αγ. Όρους, και ο ομοήθης νυν Καθηγούμενος, Γέροντας Χριστοφόρος διακόνησαν και την διακονούν αγιοπρεπώς επί 42 έτη με το μυστήριο της εξομολογήσεως.
Η Παναγία είναι η Πρώτη Οικοδέσποινα της Μονής. Αυτή σκεπάζει και είθε πάντα να σκεπάζει αυτό το ιερό Σκήνωμά Της.
***
Έτος ιδρύσεως 1957. Τ.Κ.: 552 01 Πανόραμα Θεσ/νίκης, τηλ. 2310-341.102. Ηγουμένη: Μοναχή Μελάνη Χατζηπατέρα.
Φωτογραφίες:
