Προσκυνηματικός Iερός Ναός αγίου Δημητρίου του Πολιούχου

Written by dimos

Κληρικοί:	Πνευματική κίνηση:	Φιλανθρωπία:
1. Αρχ/της Δαμασκηνός Πέτικας 2. Πρωτ/ρος Γεώργιος Θεοδωρής 3. Πρωτ/ρος Νικόλαος Χαμαμτζόγλου	Χριστιανική Καταφυγή Νέων «Άγιος Δημήτριος»	1. Συσσίτιο απόρων 2. Οικονομικά βοηθήματα 3. Δέματα τροφίμων 4. Τράπεζα αίματος 5. Φιλανθρωπικές συνεστιάσεις & δραστηριότητες Υπεύθυνος Ε. Φ. Τ.: π. Γεώργιος Θεοδωρής

Σύντομο ιστορικό του ναού

Ο Ι. Ναός του Αγίου Δημητρίου χτίστηκε στα μέσα του 5ου αιώνα (413), πάνω στον τόπο του μαρτυρίου του Αγίου, από τον έπαρχο του Ιλλυρικού Λεόντιο, ο οποίος θεραπεύθηκε από ανίατη ασθένεια. Στο χώρο αυτό βρισκόταν το «στάδιο» όπου γίνονταν μονομαχικοί αγώνες. Σ’ αυτό το στάδιο μονομάχησε ο πιστός μαθητής του Αγίου Δημητρίου, Νέστορας, και κατατρόπωσε τον Λυαίο. Ολόκληρο το ισόγειο συγκρότημα του αρχαίου λουτρού, όπου ήταν φυλακισμένος ο Άγιος, διατηρήθηκε και διασκευάσθηκε σε κρύπτη του ναού, η οποία έγινε για αιώνες και παραμένει κέντρο λατρείας.

Ο αρχιτεκτονικός ρυθμός του ναού είναι πεντάκλιτη βασιλική με εγκάρσιο (κάθετο) κλίτος, διπλά υπερώα (γυναικωνίτες) και μακρές διπλές κιονοστοιχείες. Στην πορεία του χρόνου υπέστη δύο φορές καταστροφή, σε μεγάλο μέρος, από πυρκαγιά τον 7ο αιώνα (μεταξύ 629 και 639) και στις 5 και 6 Αυγούστου το 1917. Επίσης, υπέστη πολλές καταστροφές και λεηλασίες κατά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς το 904 και από τους Νορμανδούς το 1118. Το διάστημα 1493-1912 μετατράπηκε σε τζαμί από τους Τούρκους.

Η μεγάλη πυρκαγιά του 1917 μετέβαλε σχεδόν σε ερείπια τον ιστορικό Ναό και οι αναστηλωτικές εργασίες που τον αποκατέστησαν στην αρχική του μορφή διήρκησαν έως το 1948. Από τότε λειτουργεί κανονικά και αποτελεί ως μνημείο τέχνης ένα από τα πλέον υπέροχα χριστιανικά μνημεία της ελληνικής ανατολής.

O αύλειος χώρος

Η αυλή που βρίσκεται μπροστά, στη δυτική πλευρά του ναού, πριν από την πυρκαγιά του 1917 έφερε πύλη και υπολείμματα του αρχαίου σταδίου. Σήμερα το μόνο που έμεινε είναι η μεγάλη μαρμάρινη στρογγυλή λεκάνη της φιάλης του αγιασμού, που αρχικά ήταν περιστοιχισμένη από οκτώ μαρμάρινους κίονες, η οποία είναι στολισμένη εξωτερικά με ραβδώσεις και κατασκευάσθηκε την τελευταία περίοδο του Βυζαντίου.

Στο χώρο της αυλής υπάρχει επίσης ο τάφος και η προτομή του μακαριστού Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Παντελεήμονος του Β’ (1925-2003), ο οποίος επανέφερε επί των ημερών του τα ιερά λείψανα του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη.

O Νάρθηκας

Εισερχόμενοι στο νάρθηκα, το πρώτο μέρος κατά την είσοδό μας στο ναό, αντικρίζουμε πρώτα το μεγάλο προσκυνητάρι με την εικόνα της Παναγίας της Ιεροσολυμίτισσας. Είναι αντίγραφο της εικόνας που βρίσκεται πάνω από τον τάφο της Παναγίας στη Γεσθημανή. Φιλοτεχνήθηκε σε ανάμνηση της επίσκεψης στο ναό και του μεγάλου προσκυνήματος, το 1992 και το 2002.

Ο νάρθηκας φωτίζεται από ένα τρίλοβο παράθυρο στη δυτική πλευρά. Στο νότιο τμήμα υπάρχει κλιμακοστάσιο για τα υπερώα, ενώ στο βόρειο υπάρχει ενσωματωμένο ένα τμήμα του ρωμαϊκού λουτρού, στην κορυφή του οποίου δημιουργήθηκε το κωδωνοστάσιο. Στο βορειοδυτικό τμήμα υπάρχει τοιχογραφία με τη Σταύρωση του 11ου αιώνα.

Επικοινωνεί με τον κυρίως ναό με τρίβηλο, δηλαδή επιβλητικό τρίλοβο άνοιγμα, και με δύο πλάγια τοξωτά ανοίγματα. Οι δύο κίονες αποτελούνται από πράσινο θεσσαλικό μάρμαρο και θεοδοσιανά κιονόκρανα με πολυποίκιλη ένθετη διακόσμηση των τόξων.

Η Λάρνακα με τα Ιερά Λείψανα του Αγίου Δημητρίου

Στη μέση περίπου του ναού, κοντά στην αριστερή κιονοστοιχία του κεντρικού κλίτους, βρισκόταν ένα εξαγωνικό κιβώριο –υπάρχουν αποτυπώματα στο δάπεδο – όπου μετά από ενύπνια και οράματα ευσεβών Θεσσαλονικέων, δημιουργήθηκε η πίστη ότι κάτω από αυτό βρισκόταν το «Πανάγιο λείψανο» του Μεγαλομάρτυρος Αγίου Δημητρίου. Καταστράφηκε από επιδρομή των Σαρακηνών το 904 μ.X., όπως και ο τάφος του Αγίου από τους Νορμανδούς το 1118.

Σήμερα έχει κατασκευαστεί νέο μαρμάρινο κιβώριο, εντός του οποίου βρίσκεται η περικαλλής αργυρά λάρνακα με τα Χαριτόβρυτα λείψανα του Αγίου Δημητρίου, τα οποία αποτελούν πηγή ευλογίας, θαυμάτων και ευεργεσιών, όχι μόνο για τους ευσεβείς Θεσσαλονικείς, αλλά και για όλους τους προσκυνητές του Μεγαλομάρτυρος Αγίου Δημητρίου του Μυροβλύτου.

Αποτελεί το σημαντικότερο, πολυτιμότερο και ιερότερο σημείο του προσκυνήματος στον Ι. Ναό.

Τα παρεκκλήσια του ναού

Τo παρεκκλήσιο του Τάφου

Δίπλα μας ακριβώς βρίσκεται η είσοδος για το λεγόμενο παρεκκλήσιο του τάφου του Αγίου Δημητρίου. Πρόκειται περί κτίσματος δημόσιου λουτρού της ρωμαϊκής εποχής που κατεδαφίστηκε κατά την ανέγερση του ναού. Εδώ μεταφέρθηκε ο τάφος του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος αρχικά βρισκόταν κάτω από την Αγία Τράπεζα στο Ιερό Βήμα. Αργότερα, πιθανότατα για λόγους λειτουργικότητας του χώρου, για να εξυπηρετούνται οι ανάγκες των πιστών που ήθελαν να προσκυνούν τον τάφο του Μάρτυρος, μεταφέρθηκε στο κιβώριο στο κεντρικό κλίτος και στη συνέχεια, όταν ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί, στο σημείο που βρίσκεται σήμερα.

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ο χώρος ήταν υπό τον έλεγχο των Τούρκων και όσοι Χριστιανοί πήγαιναν να προσκυνήσουν πλήρωναν πάντοτε για να τούς επιτραπεί η προσκύνηση.

Τo παρεκκλήσιο του Αγίου Ευθυμίου

Στο νοτιοανατολικό τμήμα του εγκάρσιου κλίτους, δεξιά του ιερού βήματος, είναι το παρεκκλήσιο του Αγίου Ευθυμίου. Ανήκει στο τέλος του 13ου αιώνα, με κύρια χαρακτηριστικά του, εκτός από την αρχιτεκτονική του, και τον θαυμάσιο αγιογραφικό διάκοσμο, δείγμα της αναγεννήσεως της εποχής των Παλαιολόγων στη Θεσσαλονίκη.

Σύμφωνα με βάσιμες απόψεις, τις τοιχογραφίες του παρεκκλησίου φιλοτέχνησε ο περίφημος Θεσσαλονικέας αγιογράφος Μανουήλ Πανσέληνος. Οι τοιχογραφίες έγιναν το 1303 και παρουσιάζουν μεγάλες ομοιότητες με εκείνες του Πρωτάτου των Καρυών του Αγίου Όρους, που έγιναν από τον Πανσέληνο στο χρονικό διάστημα από το 1282 μέχρι το 1328.

Επιγραφή που υπάρχει κατά μήκος του βορείου τείχους αποδίδει την ανακαίνιση και τοιχογράφηση του ναϋδρίου σε χορηγία του πρωτομάστορος Μιχαήλ και της συζύγου του, η οποία καταγόταν από το γένος τών Κομνηνών.

Το φρέαρ (πηγάδι) του Αγιάσματος

Βρίσκεται μπροστά στον αριστερό πεσσό του Ιερού Βήματος και διαμορφώθηκε αργότερα κατάλληλα με μεταγενέστερο μαρμάρινο κιβώριο. Το φρέαρ αυτό αποτέλεσε τον πρώτο τάφο του Αγίου Δημητρίου, διότι μέσα σ’ αυτό ερρίφθη το σώμα του Αγίου μετά τον λογχισμό του, από τους μαθητές του, για να μην καταστραφεί και εξαφανιστεί από τους ειδωλολάτρες.

Ανά τους αιώνες αναβλύζει συνεχώς αγίασμα, το οποίο αρχικά μεταφερόταν με σωλήνες – αγωγούς στις κόγχες της Κρύπτης, σε ειδικές μαρμάρινες λεκάνες, μέχρι της εμφανίσεως του μύρου. Σήμερα το αγίασμα διοχετεύεται σε ειδική μαρμάρινη κρήνη (βρύση) που υπάρχει αριστερά του φρέατος, για ευλογία και αγιασμό των ευλαβών προσκυνητών.

Η κρύπτη

Η είσοδος της κρύπτης βρίσκεται δίπλα από τον δεξιό πεσσό του ιερού βήματος και οδηγεί στο χώρο εκείνο που σύμφωνα με την παράδοση φυλακίσθηκε, μαρτύρησε και τάφηκε ο Άγιος Δημήτριος. Πρόκειται για το ανατολικό τμήμα του μεγάλου ρωμαϊκού λουτρού που βρισκόταν κοντά στην αγορά και το στάδιο για την εξυπηρέτηση των αθλητών.

Σήμερα κάτω από το ιερό βήμα βρίσκεται ο κεντρικός χώρος της κρύπτης, η οποία κρύπτη ήταν και αποτελεί μέχρι σήμερα λατρευτικό χώρο, με κέντρο το Ναΰδριο που υπάρχει αριστερά καθώς κατεβαίνουμε και που πιθανότατα είναι και ο τόπος όπου ακριβώς μαρτύρησε ο Άγιος.

Το μαρμάρινο Κιβώριο που βρίσκεται στο κέντρο της κρύπτης είναι το σημείο όπου έρρεε το αγίασμα και το μύρο, από αγωγούς που ξεκινούσαν από το φρέαρ και από το κιβώριο του Αγίου, καταλήγοντας στη μαρμάρινη φιάλη, η βάση της οποίας φαίνεται μπροστά από το Κιβώριο.

Στο χώρο εκτίθενται διάφορα αγγεία, πήλινα, γυάλινα ή μεταλλικά, όπου συνέλεγαν οι πιστοί το αγίασμα και το μύρο. Σε χαρακτηριστηκά σημεία της κρύπτης υπάρχουν υπολείμματα τοιχογραφιών, επιγραφές και γλυπτά που προέρχονται κυρίως από το ναό του 5ου αιώνα και τα οποία μαρτυρούν την ιστορία του ναού του Αγίου Δημητρίου και το μεγαλείο της τιμής του Μυροβλύτη και Προστάτη Αγίου της Θεσσαλονίκης και όλης της οικουμένης.

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΑΤΑΦΥΓΗ ΝΕΩΝ

«ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ»

Στο ποιμαντικό έργο του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου-Πολιούχου της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης ανήκει ο φορέας εκείνος που λειτουργεί έναντι του Ιερού Ναού και ονομάζεται Χριστιανική Καταφυγή Νέων «Άγιος Δημήτριος».

Σε αυτήν λειτουργούν: Επιμορφωτικό Σεμινάριο Ορθόδοξου Θεολογικής Καταρτίσεως σε θέματα πίστεως και ζωής, δωρεάν φροντιστηριακά μαθήματα για μαθητές Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου, εκμάθηση μουσικών οργάνων(πιάνο-κιθάρας κ.α.), θεωρίας της μουσικής και τμήμα Θεάτρου, τμήματα ενηλίκων και φοιτητών παραδοσιακών χορών, χορωδιακά τμήματα για μικρούς και μεγάλους, μαθήματα αγιογραφίας, μαθήματα Βυζαντινής Μουσικής. Επιπλέον Δραστηριότητες: αίθουσες ψυχαγωγίας (σκάκι, επιτραπέζια και δημιουργική απασχόληση). Εκδρομές στο εσωτερικό και εξωτερικό, διοργάνωση αγώνων καλαθοσφαίρισης και ποδοσφαίρου. Έκθεση βιβλίου και δανειστική Βιβλιοθήκη, λογοτεχνικές και μουσικές βραδιές. Ομιλίες και συζητήσεις από ειδικευμένους Ακαδημαϊκούς σε επιστημονικά και θεολογικά θέματα. Δραστηριότητες οικολογικού χαρακτήρα (ενημερωτικά φυλλάδια, ανακύκλωση, δενδροφυτεύσεις, καθαρισμός δασών), εξορμήσεις σε επιμορφωτικούς και ψυχαγωγικούς χώρους εντός της πόλης για μικρά παιδιά.

Σύμφωνα με το Καταστατικό της ιδρύσεως της «Χριστιανικής Καταφυγής Νέων» σκοπός της είναι να παρέχει πληρέστερα και αρτιότερα οργανωμένες ευκαιρίες για την καλλιέργεια και ανάπτυξη της εκκλησιαστικής ζωής, κυρίως στον τομέα της νεότητας, αλλά και ευρύτερα. Σκοπός της επίσης είναι να εμπνέει και να προωθεί τη δημιουργική δραστηριοποίηση και συμβολή των νέων στην εκκλησιαστική ζωή, στη μυστηριακή, λατρευτική και λειτουργική ζωή και παράδοση, στην κατήχηση και σε άλλες πτυχές του εκκλησιαστικού και εθνικού βίου με επίκεντρο τον Προσκυνηματικό Ιερό Ναό του Αγίου Δημητρίου και σε συνεργασία με το γραφείο Νεότητας της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και με άλλες αντίστοιχες νεανικές κινήσεις των ενοριών της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης.

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Η Χριστιανική Καταφυγή Νέων με την επωνυμία «ο Άγιος Δημήτριος» υπήρξε ακόμα μια έμπνευση του μακαριστού Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Παντελέημονος του Β΄, καθώς ανέθεσε το έτος 1978 στον τότε προϊστάμενο του Ιερού Ναού π. Παντελεήμονα Καλπακίδη, τον νυν Μητροπολίτη Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας, την επαναλειτουργία της πάνω στα πρότυπα που είχε θέσει στην επίγεια ζωή του ο ίδιος ο Άγιος Δημήτριος. Ακριβώς δηλαδή σε ανάμνηση της πρώτης καταφυγής όπου δίδασκε διά τον Ζώντα και Αληθινό Θεό, την εποχή του, τους νέους.

Χαρακτηριστικός για τη θεολογική σημασία της Χριστιανικής καταφυγής είναι ο εξής ύμνος: «Ὡς θερμὸς ἀντιλήπτωρ, ἡμῶν καὶ ἔφορος, τοῖς καταφεύγουσιν, πίστει καταφυγὴ τῇ σεπτῇ, προσκειμένη εὐλαβῶς τῇ προστασία σου, δίδου ἰσχὺν καὶ φωτισμὸν καὶ παθὼν ἀπαλλαγήν, Δημήτριε Μυροβλήτα καὶ καθοδηγεῖ ἀπαύστως ἡμᾶς πρὸς τρίβον τὴν σωτήριον».

Ένα από τα τέσσερα μέλη που «ζωντάνεψαν» ξανά την Χριστιανική Καταφυγή Νέων με την ευλογία του Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης Παντελέημονος του Β΄, διδάσκοντας δωρεάν φροντιστηριακά μαθήματα και κατηχητικό σχολείο, υπήρξε ο π. Ιωάννης Τασσιάς σε διαδοχή από το 1994 ιερατικώς προϊστάμενος του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου μετά από τον π. Παντελεήμονα Καλπακίδη και μετέπειτα Μητροπολίτης Λαγκαδά, Λητής και Ρεντίνης.

Η Χριστιανική Καταφυγή Νέων «Άγιος Δημήτριος» επί Ποιμαντορίας του Παντελέημονος του Β΄, έχει να επιδείξει μια πλούσια δραστηριότητα. Δραστηριότητα που συνεχίστηκε επαρκώς παρά τις διάφορες κοινωνικές μεταβολές και οικονομικές συνθήκες και επί ποιμαντορίας του Μητροπολίτου πρ. Θεσσαλονίκης κ. Ανθίμου αλλά και συνεχίζεται επιτυχημένα με τη Χάρη του Αγίου Δημητρίου μέχρι και σήμερα με την παρουσία του νέου Μητροπολίτου Θεσσαλονίκης κ. Φιλοθέου, ο οποίος έχει αγκαλιάσει ευθύς εξαρχής, με την έλευσή του στην πόλη της Θεσσαλονίκης, όλο το ποίμνιο αλλά κυρίως την νεότητα.

Μέσα σε σύγχρονους και άκρως ευπρεπισμένους για την εποχή τους χώρους, μεγάλος αριθμός της εκκλησιαστικής νεολαίας της Θεσσαλονίκης έβρισκαν και βρίσκουν αληθινό καταφύγιο στην Καταφυγή.

Στις αίθουσες της Χριστιανικής Καταφυγής λαμβάνουν χώρα ποικίλες δραστηριότητες που αποτελούν μαγνήτη για κάθε προβληματισμένο νέο. Αξιοσημείωτο είναι ότι δραστηριότητες όπως το εργαστήρι των καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, το μουσικό φυτώριο, οι ομάδες μπάσκετ και ποδοσφαίρου που έχουν την ονομασία του Αγίου Δημητρίου συμμετέχουν σε πολλά διενοριακά πρωταθλήματα και λειτουργούν σαν πόλος έλξης για πολλούς νέους κάθε ηλικίας, αλλά και η καινούργια δραστηριότητα που αφορά τον Αγώνα Δρόμου Υγείας «Άγιος Δημήτριος» για όλες τις ηλικίες που σκοπό έχει να γίνει ένας θεσμός για την Θεσσαλονίκη.

Σημαντικό είναι και το έργο των τμημάτων παραδοσιακών χορών με την συμμετοχή τους σε πλειάδα πολιτιστικών εκδηλώσεων όχι μόνο του Ναού του Αγίου Δημητρίου αλλά και σε εκδηλώσεις σχεδόν όλων των ενοριών. Ενώ η συμμετοχή των παραδοσιακών χορευτικών τμημάτων είναι πάντοτε δεδομένη σε μεγάλες θρησκευτικές εκδηλώσεις με αποκορύφωμα την ετήσια μεγάλη λιτανεία των τιμίων λειψάνων και της Ιεράς Εικόνος του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου καθώς και του εικονίσματος της Παναγίας που φιλοξενείται σε κάθε ετήσια Πανήγυρις του Ναού.

Οι δραστηριότητες της Χριστιανικής Καταφυγής περιλαμβάνουν επίσης φιλανθρωπικές εξορμήσεις τα Χριστούγεννα και το Πάσχα σε ευαγή ιδρύματα της πόλης, κοπή Βασιλόπιτας για όλα τα τμήματα που την στελεχώνουν, συνεστιάσεις των διδασκόντων των φροντιστηριακών μαθημάτων, γενικό εκκλησιασμό των στελεχών και μαθητών της, τέλεση ευχελαίου, διοργάνωση εορταστικών εκδηλώσεων στις εθνικές επετείους και τις δύο μεγάλες εορτές της χριστιανοσύνης Χριστούγεννα και Πάσχα, πραγματοποίηση πνευματικών και ψυχαγωγικών εκδρομών σχεδόν σε όλη την Ελλάδα.

Η Χριστιανική Καταφυγή όμως ξεχώριζε και για την ύπαρξη θεατρικής ομάδας και ήδη υπάρχει πρόβλεψη για την αναβίωση της.

Η έδρα του Ιδρύματος «Χριστιανική Καταφυγή Νέων» είναι η πόλη της Θεσσαλονίκης. Το Ίδρυμα στεγάζεται στην πολυώροφη οικοδομή επί της οδού Αγίου Δημητρίου στον αριθμό 94 που είναι ιδιοκτησία του Ιερού Προσκυνηματικού Ναού Αγίου Δημητρίου Πολιούχου. Το Ίδρυμα τελεί υπό την πνευματική και γενικότερη εποπτεία της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης και διοικείται από την Διοικούσα Επιτροπή του Ιερού Προσκυνηματικού Ναού Αγίου Δημητρίου Πολιούχου, το οποίο αποτελείται από τον εκάστοτε Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης ως Πρόεδρο, τον Ιερατικό Προϊστάμενο του Ναού ως αντιπρόεδρο και αναπληρωτή Προέδρου και των λαϊκών μελών της διοικούσας επιτροπής του Ιερού Προσκυνηματικού Ναού Αγίου Δημητρίου Πολιούχου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΦΥΓΗΣ ΝΕΩΝ

«Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ»