Του Αρχιμ. Βαρνάβα Γιάγκου, Ιεροκήρυκος της Ι.Μ.Θ.
Η σημερινή Κυριακή, αφιερωμένη στη μνήμη των Αγίων 318 Πατέρων της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, συναντάται αρμονικά με την ευαγγελική περικοπή από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Μεταφερόμαστε νοερά στο Υπερώο της Ιερουσαλήμ, λίγες μόλις ώρες πριν από το εκούσιο Πάθος. Εκεί, μέσα στην κατανυκτική σιωπή που ακολουθεί τον Μυστικό Δείπνο, ο Χριστός υψώνει τα μάτια Του στον ουρανό και απευθύνει προς τον Θεό Πατέρα την περίφημη Αρχιερατική Του προσευχή. Είναι η στιγμή που η καρδιά του Θεανθρώπου ξεχειλίζει από αγάπη και αγωνία για το μέλλον των μαθητών Του και ολόκληρης της Εκκλησίας, αφήνοντας μια πνευματική παρακαταθήκη για όλους τους αιώνες.
Στο επίκεντρο αυτής της προσευχής τίθεται ένας ριζοσπαστικός ορισμός για το τι πραγματικά σημαίνει σωτηρία: «Αὕτη δέ ἐστιν ἡ αἰώνιος ζωή, ἵνα γινώσκωσί σε τὸν μόνον ἀληθινὸν Θεὸν καὶ ὃν ἀπέστειλας Ἰησοῦν Χριστόν». Για τον Χριστό, η αιώνια ζωή δεν είναι απλώς μια ατελείωτη χρονική διάρκεια που έπεται του βιολογικού θανάτου, ούτε μια στατική κατάσταση μελλοντικής ευδαιμονίας. Είναι η «γνώση» του Θεού. Και στη βιβλική γλώσσα, γνώση δεν σημαίνει την απόκτηση διανοητικών πληροφοριών, αλλά τη βιωματική, υπαρξιακή σχέση αγάπης και κοινωνίας. Ζω αιώνια σημαίνει ενώνομαι με την πηγή της ζωής. Αυτήν ακριβώς τη δυνατότητα ενώσεως με τον Θεό υπερασπίστηκαν με πάθος οι Πατέρες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου απέναντι στην αίρεση του Αρείου. Αν ο Χριστός ήταν απλώς ένα κτίσμα, όπως υποστήριζε εκείνος, τότε το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπου θα παρέμενε αγεφύρωτο, ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε ποτέ να θεωθεί, και η αιώνια ζωή θα ήταν μια αδύνατη ουτοπία.
Ο δεύτερος, εξίσου συγκλονιστικός άξονας της προσευχής του Κυρίου είναι το αίτημα για ενότητα: «ἵνα ὦσιν ἓν καθὼς ἡμεῖς». Ο Χριστός δεν ζητά για τους μαθητές Του μια επιφανειακή κοινωνική συνοχή ή μια θεσμική συμμαχία, αλλά μια ενότητα οντολογική, που έχει ως απόλυτο πρότυπο την αγαπητική αλληλοπεριχώρηση των Προσώπων της Αγίας Τριάδος. Η διάσπαση, αντίθετα, αποτελεί τη βαθύτερη τραγωδία της πεπτωκυίας ανθρώπινης φύσης. Η αίρεση δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό λάθος, αλλά μια πληγή στο σώμα της αγάπης, μια διάσπαση της εκκλησιαστικής ενότητας. Οι Άγιοι Πατέρες στη Νίκαια της Βιθυνίας δεν συγκεντρώθηκαν για να φιλοσοφήσουν, αλλά ενήργησαν ως πνευματικοί ιατροί. Σκοπός τους ήταν να θεραπεύσουν το ρήγμα και να διαφυλάξουν την ενότητα της πίστεως, επιτρέποντας στην Εκκλησία να αναπνέει με τον ένα και αδιαίρετο λόγο της Αλήθειας.
Παράλληλα, ο Χριστός προσεύχεται γνωρίζοντας την επικείμενη πορεία της Εκκλησίας μέσα στο πνεύμα του κόσμου: «Καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ, καὶ οὗτοι ἐν τῷ κόσμῳ εἰσί». Οι μαθητές καλούνται να παραμείνουν μέσα στην ιστορία ως ζύμη που θα μεταμορφώσει το φύραμα, αρνούμενοι όμως να αφομοιωθούν από την εκκοσμίκευση. Το έργο των Πατέρων αντανακλά ακριβώς αυτή την κλήση: συγκρούστηκαν με τις σκοπιμότητες και τις πιέσεις της εποχής τους, προκειμένου να κρατήσουν το φως του Ευαγγελίου ανόθευτο, μακριά από κάθε συμβιβασμό που θα αλλοίωνε την αλήθεια του Θεανθρώπου.
Ακούγοντας σήμερα την Αρχιερατική Προσευχή του Χριστού, καλούμαστε να αναζητήσουμε τη δική μας θέση και ευθύνη. Η αιώνια ζωή προσφέρεται ήδη στο «σήμερα» μέσω της μυστηριακής μας μετοχής και της προσευχής. Η πρόκληση για εμάς είναι να νικήσουμε τους προσωπικούς μας εγωισμούς, που διαρκώς γεννούν διαιρέσεις γύρω μας, διψώντας για την αληθινή ενότητα. Η ορθόδοξη πίστη, την οποία μας κληροδότησαν με θυσίες οι Πατέρες, δεν είναι ένα μουσειακό έκθεμα, αλλά ο μοναδικός, ζωοποιός τρόπος για να βαδίζουμε μέσα στον κόσμο, διατηρώντας την καρδιά μας στραμμένη στην ενότητα και την αγάπη της Αγίας Τριάδος.